Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων απαιτεί κάτι περισσότερο από τεχνολογική καινοτομία ή πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Απαιτεί ενεργή συμμετοχή των πολιτών.

Στην alchemia-nova Greece, η επιστήμη των πολιτών δεν αποτελεί μια παράλληλη δραστηριότητα, αλλά βασική μεθοδολογία που την ενσωματώνουμε στα ευρωπαϊκά έργα στα οποία συμμετέχουμε, όπως το REMEDIES και το Cooling Havens. Μέσα από αυτά, συνεργαζόμαστε με πολίτες για τη συλλογή δεδομένων, τη δοκιμή λύσεων και τον σχεδιασμό ανθεκτικών, και κλιματικά προσαρμοσμένων χώρων.

Τι είναι η επιστήμη των πολιτών;

Η επιστήμη των πολιτών αναφέρεται στην ενεργή συμμετοχή του κοινού σε επιστημονικές διαδικασίες, από τη συλλογή και παρακολούθηση δεδομένων έως τη συνδημιουργία και αξιολόγηση λύσεων, μετατρέπoντας τους πολίτες από παθητικούς παρατηρητές σε ενεργούς συμμετέχοντεςστην κλιματική δράση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενισχύει συστηματικά αυτή την προσέγγιση, μέσα από προγράμματα όπως το Horizon Europe, αναγνωρίζοντας ότι η συμμετοχή των πολιτών είναι καθοριστική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, τη διάδοση λύσεων βασισμένων στη φύση, τη μετάβαση στη κυκλική οικονομία, την προστασία της βιοποικιλότητας και τη δημοκρατική συμμετοχή στην Πράσινη Συμφωνία. Με την άμεση συμμετοχή των πολιτών, η Ε.Ε. στοχεύει να διασφαλίσει ότι οι κλιματικές λύσειςδεν είναι μόνο επιστημονικά ορθές, αλλά και κοινωνικά αποδεκτές, εφαρμόσιμες σε μεγάλη κλίμακα και με ισχυρό αντίκτυπο.

Η επιστήμη των πολιτών στο REMEDIES: Μαζί ενάντια στην πλαστική ρύπανση

Ένας βασικός πυλώνας του έργου REMEDIES είναι η εμπλοκή των πολιτών ως υπεύθυνων για τη συλλογή δεδομένων για τη μείωση των πλαστικών αποβλήτων και την προώθηση της αλλαγής συμπεριφοράς. Με την άμεση εμπλοκή των πολιτών, η πλαστική ρύπανση καθίσταται κοινή ευθύνη.

Μέσω δομημένων πρωτοκόλλων και εργαλείων ανοιχτής πρόσβασης, οι πολίτες συμμετέχουν σε:

• Παρακολούθηση απορριμμάτων ακτών: Εθελοντές συλλέγουν και καταγράφουν απορρίμματα με βάση τυποποιημένα πρωτόκολλα και ψηφιακά εργαλεία (Shoreline Marine Litter App). Τα δεδομένα αποθηκεύονται σε μια ευρύτερη μεσογειακή βάση δεδομένων, ενισχύοντας την τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής.
• Μελέτη μικροπλαστικών από πλυντήρια: Πολίτες εφαρμόζουν επιστημονικό πρωτόκολλο για την ανάκτηση και ποσοτικοποίηση των μικροϊνών που απελευθερώνονται από τα συνθετικά υφάσματα κατά την πλύση.
• Δοκιμή καινοτόμων λύσεων μηδενικών αποβλήτων: Σε εργαστήρια όπως αυτά για τις βιοδιασπώμενες επικαλύψεις καλλυντικών από φύκη, οι συμμετέχοντες δοκιμάζουν εναλλακτικές λύσεις χωρίς πλαστική συσκευασία και καταθέτουν τη γνώμη τους για τη χρηστικότητα και την αποδοχή τους.

Η επιστήμη των πολιτών στο Cooling Havens: Σχεδιάζοντας μαζί δροσερές πόλεις

Η κλιματική προσαρμογή των πόλεων δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη γνώση και τη συμμετοχή των κατοίκων. Μέσα από το έργο Cooling Havens, συμβάλλουμε στη δημιουργία μικροκλιματικών καταφυγίων στην Αθήνα μέσω μπλε και πράσινων υποδομών και λύσεων βασισμένων στη φύση.

Οι κάτοικοι δεν «ενημερώνονται» απλώς. Συνδιαμορφώνουν παρεμβάσεις που ανταποκρίνονται στις καθημερινές τους ανάγκες. Αυτό το συμμετοχικό μοντέλο ενισχύει την τοπική ιδιοκτησία, την κοινωνική συνοχή, τη μακροπρόθεσμη συντήρηση και βιωσιμότητα των νέων υποδομών και την εμπιστοσύνη μεταξύ δήμων και κοινοτήτων.

Όταν η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή σχεδιάζεται από κοινού, ενσωματώνεται στην καθημερινή ζωή.

Από τη συμμετοχή στη μεταμόρφωση

Η επιστήμη των πολιτών είναι κάτι περισσότερο από απλή συλλογή δεδομένων. Είναι μια καινοτομία στη διακυβέρνηση. Δίνει τη δυνατότητα στα άτομα να κατανοούν τα περιβαλλοντικά συστήματα, να βλέπουν τον αντίκτυπο της συμπεριφοράς τους, να συμβάλλουν στην ανάπτυξη λύσεων και να επηρεάζουν τα τοπικά και ευρωπαϊκά πλαίσια πολιτικής.

Στην alchemia-nova Greece, πιστεύουμε ότι η επιστήμη των πολιτών γεφυρώνει την επιστήμη, με τον σχεδιασμό και την καθημερινή ζωή.

Μέσω έργων όπως τα REMEDIES και τα Cooling Havens, αποδεικνύουμε ότι όταν οι πολίτες γίνονται συνεργάτες, η δράση για το κλίμα γίνεται απτή, τοπική και μετασχηματιστική.

Η περιβαλλοντική μετάβαση δεν μπορεί να υλοποιηθεί για την κοινωνία. Πρέπει να υλοποιηθεί μαζί με την κοινωνία. Και η επιστήμη των πολιτών είναι ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία για να συμβεί αυτό.

Στην Alchemia-Nova Greece, συμβάλλουμε σε αυτή τη μετάβαση μετατρέποντας τους στόχους πολιτικής σε πραγματικές λύσεις. Μέσω του συστήματος PLUG-AND-PLAY 2 ZERO WASTE, το οποίο αναπτύξαμε και επιδείξαμε στο πλαίσιο του έργου REMEDIES, παρουσιάζουμε πώς τα βιολογικά υλικά, ο κυκλικός σχεδιασμός και οι τεχνολογίες έξυπνης διαχείρισης του νερού μπορούν να συνεργαστούν για να επιτύχουν απτό αντίκτυπο σε δημόσιους χώρους, εκδηλώσεις και τουριστικά σημεία.

Τι προβλέπει η Στρατηγική της Ε.Ε. για τη Βιοοικονομία

Η επικαιροποιημένη Στρατηγική της Ε.Ε. για τη Βιοοικονομία επικεντρώνεται σε τρεις αλληλένδετους πυλώνες:

• Την αντικατάσταση των υλικών που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα με ανανεώσιμες και βιοβασιζόμενες εναλλακτικές λύσεις
• Τη διατήρηση της χρήσης των πόρων για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μέσω κυκλικών συστημάτων
• Την ανάπτυξη βιώσιμων, τοπικών λύσεων που προστατεύουν τα οικοσυστήματα και υποστηρίζουν την ανθεκτικότητα ενάντια στην κλιματική αλλαγή

Η επίτευξη αυτών των στόχων απαιτεί κάτι περισσότερο από καινοτομία στα υλικά. Απαιτεί ολοκληρωμένα συστήματα που αντιμετωπίζουν την παραγωγή, την κατανάλωση, την επαναχρησιμοποίηση, τη χρήση νερού και ενέργειας, ενώ παράλληλα εμπλέκουν ενεργά τους πολίτες και τους τελικούς χρήστες. Αυτή ακριβώς είναι η πρόκληση που φιλοδοξούμε να αντιμετωπίσουμε μέσω του συστήματος PLUG-AND-PLAY 2 ZERO WASTE.

PLUG-AND-PLAY 2 ZERO WASTE: Ένα κυκλικό σύστημα στην πράξη

Το PLUG-AND-PLAY 2 ZERO WASTE είναι ένα κλιμακωτό σύστημα που επιτρέπει τη μετάβαση από τα πλαστικά μίας χρήσης στην επαναχρησιμοποίηση. Συνδυάζει βιοβασιζόμενα και επαναχρησιμοποιήσιμα ποτήρια με μια φορητή μονάδα καθαρισμού, δημιουργώντας έτσι μια λύση κλειστού κυκλώματος που επεκτείνεται και προσαρμόζεται σε διαφορετικά μεγέθη εκδηλώσεων.

Έτσι, ευθυγραμμίζεται άμεσα με τον στόχο της Στρατηγικής της Ε.Ε. για τη Βιοοικονομία να επανασχεδιαστούν προϊόντα και συστήματα για την πρόληψη των αποβλήτων πριν από τη δημιουργία τους.

Η κυκλικότητα δεν σταματά στα υλικά. Ο καθαρισμός και η συντήρηση επαναχρησιμοποιούμενων προϊόντων απαιτούν νερό, έναν πόρο που είναι ολοένα και πιο σπάνιος, ειδικά στις μεσογειακές περιοχές. Εδώ είναι που η τεχνολογία vertECO® παίζει κρίσιμο ρόλο.

Το vertECO® είναι μια καινοτόμος τεχνολογία ανάκτησης και επεξεργασίας νερού, η οποία είναι ενσωματωμένη στη μονάδα καθαρισμού του PLUG-AND-PLAY 2 ZERO WASTE και επιτρέπει την επιτόπια επεξεργασία και επαναχρησιμοποίηση των απόνερων σχηματίζοντας έτσι ένα κλειστό κύκλωμα διαχείρισης νερού, και, μειώνει σημαντικά την κατανάλωση νερού και ενέργειας.

Με την επεξεργασία και την επαναχρησιμοποίηση του νερού, η τεχνολογία vertECO® υποστηρίζει τη Στρατηγική της Ε.Ε. για τη Βιοοικονομία με την αποτελεσματική χρήση των πόρων, την προστασία των οικοσυστημάτων και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ιδίως σε αστικά και παράκτια περιβάλλοντα που αντιμετωπίζουν υδατική πίεση.

Το σύστημα PLUG AND PLAY 2 ZERO WASTE, που αναπτύξαμε στο πλαίσιο του έργου REMEDIES, ανταποκρίνεται άμεσα σε μία από τις πιο ορατές πηγές της πλαστικής ρύπανσης: τα ποτήρια και τα μπουκάλια μίας χρήσης που χρησιμοποιούνται σε φεστιβάλ, εκδηλώσεις και παράκτιους προορισμούς.

Το REMEDIES παρέχει το πλαίσιο για να δείξει ότι οι λύσεις βιοοικονομίας δεν είναι απλώς θεωρητικές έννοιες, αλλά πρακτικά συστήματα που μπορούν να εφαρμοστούν σήμερα για τη μείωση της ρύπανσης, την προστασία των οικοσυστημάτων και την υποστήριξη του βιώσιμου τουρισμού.

Η Στρατηγική της Ε.Ε. για τη Βιοοικονομία θα επιτύχει μόνο εάν η καινοτομία εφαρμόζεται σε λύσεις που αφορούν στην καθημερινή μας ζωή. Συστήματα όπως το PLUG-AND-PLAY 2 ZERO WASTE καταδεικνύουν πώς:

• τα βιοβασιζόμενα υλικά μπορούν να αντικαταστήσουν τα πλαστικά μίας χρήσης
• το νερό μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα
• η κυκλική υποδομή μπορεί να λειτουργήσει τοπικά και σε κλίμακα,
• οι πολίτες μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στη μετάβαση.

Ενσωματώνοντας προϊόντα, υποδομές και συμπεριφορές σε ένα σύστημα, προχωράμε πέρα ​​από τις μεμονωμένες παρεμβάσεις προς μια συστημική αλλαγή.

Το έργο Cooling Havens: Water-Powered Neighbourhood Cooling and Engagement Stations είναι μια τολμηρή ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που επαναπροσδιορίζει την απάντηση σε αυτές τις προκλήσεις: με το να εισάγουμε φυσικών στοιχεία νερού και πρασίνου στον αστικό ιστό, όχι μόνο για να μειώσουμε τη θερμοκρασία αλλά και για να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο ζούμε ως κάτοικοι των Αθηνών, κινούμαστε και φροντίζουμε την πόλη μας.

Γιατί η Αθήνα χρειάζεται το Cooling Havens

Η Αθήνα συγκαταλέγεται στα πιο ευάλωτα ευρωπαϊκά αστικά κέντρα όσον αφορά τη θερμική καταπόνηση. Με πάνω από 80% της επιφάνειάς της να αποτελείται από ένα αδιαπέραστο στρώμα τσιμέντου και ασφάλτου, η πόλη εγκλωβίζει τη θερμότητα δημιουργώντας το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Οι ιστορικοί ποταμοί που κάποτε προσέφεραν φυσική δροσιά έχουν θαφτεί κάτω από κατασκευές, στερώντας το περιβάλλον από μια φυσική πηγή ψύξης.

Το αποτέλεσμα; Θερμοκρασίες άνω των 40 °C, έλλειψη φυσικής σκιάς και νερού, και αποσπασματικά μέτρα αντιμετώπισης που δεν επαρκούν για να προστατεύσουν τους πιο ευάλωτους κατοίκους της πόλης.

Το Cooling Havens αντιμετωπίζει αυτή τη νέα πραγματικότητα, επαναφέροντας το νερό και το πράσινο στο αστικό περιβάλλον ως ουσιαστικό στοιχείο του σχεδιασμού δημόσιων χώρων.

Ποιες είναι οι καινοτομίες του Cooling Havens;

1. Δίκτυο Σταθμών Δροσισμού

Σε επιλεγμένες περιοχές της Αθήνας δημιουργούνται έξι μόνιμοι Σταθμοί Δροσισμού, που συνδυάζουν υδάτινους κήπους, φυσικές κατασκευές που ενισχύουν την απορρόφηση του νερού από το έδαφος, καινοτόμα συστήματα ανάκτησης του νερού και πολλά άλλα. Αυτές οι παρεμβάσεις λειτουργούν συμπληρωματικά για:

• ελάττωση της τοπικής θερμοκρασίας κατά 2–5 °C σε περίοδο καύσωνα
• συγκράτηση πάνω από 70% της έντονης βροχόπτωσης
• αναγέννηση των φυσικών οικολογικών λειτουργιών κάνοντας τους δημόσιους χώρους πιο δροσερούς και φιλόξενους.
  

2. Επανεκκίνηση του Υδάτινου Κύκλου

Μια από τις πιο καινοτόμες πτυχές του έργου είναι η χρήση της τεχνολογίας sewer mining, δηλαδή η ανάκτηση και επεξεργασία αστικών υδάτων ώστε να υποστηρίζονται οι ανάγκες του πάρκου και των πράσινων χώρων. Με αυτόν τον τρόπο, το νερό δεν θεωρείται πλέον «απόβλητο», αλλά πολύτιμος πόρος για δροσιά και βιοποικιλότητα..

3. Έξυπνη Παρακολούθηση και Ανοιχτά Δεδομένα

Κάθε Σταθμός Δροσισμού εξοπλίζεται με αισθητήρες IoT που μετρούν τη θερμοκρασία, τα επίπεδα υγρασίας, τη χρήση νερού, την ποιότητα του αέρα, καθώς και άλλα περιβαλλοντικά δεδομένα σε πραγματικό χρόνο. Αυτά τα δεδομένα μεταφέρονται σε Ανοιχτή Βάση Δεδομένων, επιτρέποντας τόσο στους πολίτες όσο και στους υπεύθυνους πολιτικής να παρακολουθούν, να αναλύουν και να βελτιώνουν συνεχώς τις παρεμβάσεις.

4. Συμμετοχικός Σχεδιασμός μαζί με τους Κατοίκους

Το Cooling Havens δεν σχεδιάζεται απλώς για τους κατοίκους, σχεδιάζεται με τους κατοίκους. Μέσα από εργαστήρια, ανοικτές συζητήσεις και διαδραστικές συνεδρίες, περισσότεροι από 4.000 κάτοικοι της πόλης έχουν ήδη συμμετάσχει ενεργά στο σχεδιασμό, φέρνοντας τις δικές τους ιδέες, ανάγκες και προτεραιότητες στο προσκήνιο.

5. Εκπαίδευση & Πολιτισμός

Το έργο ενισχύει μια νέα κουλτούρα νερού μέσα από:

• Την Αθηναϊκή Σχολή Νερού, μια εκπαιδευτική πρωτοβουλία για μαθητές και ενήλικες
• Το Ψηφιακό Εργαστήριο Μνήμης Νερού, όπου δημότες μοιράζονται ιστορίες για το νερό και τα δημόσια νερά
• Εκθέσεις, καλλιτεχνικά εργαστήρια και δράσεις που συνδέουν το νερό με την πολιτιστική μνήμη της πόλης.

Κάθε δραστηριότητα είναι μια πρόσκληση να ξαναδούμε το νερό ως κοινό αγαθό και συλλογική ευθύνη.

Συμπέρασμα: Νερό, Κοινότητα, και Αστική Ανθεκτικότητα

To Cooling Havens επαναπροσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο συνδέουμε νερό, πράσινο και άνθρωπο στις πόλεις. Με δημόσιους χώρους που δεν ψύχονται μόνο φυσικά, αλλά γίνονται χώροι συνάντησης, μάθησης και συνεργασίας, το έργο δείχνει ότι η μελλοντική ανθεκτικότητα των πόλεων περνά μέσα από την ενσωμάτωση φυσικών διαδικασιών και την ενεργή συμμετοχή των κοινοτήτων.

Σε μια εποχή που οι πόλεις αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, το Cooling Havens δείχνει ότι έξυπνος σχεδιασμός, οι φυσικές λύσεις και η συλλογική δράση είναι πρακτικά εργαλεία για ένα πιο δροσερό, βιώσιμο και ανθρώπινο μέλλον.

Μάθετε περισσότερα για το έργο εδώ.